Politiek en macht

De derde as van het werk van Hermínio Cerqueira daalt af van de schaal van de grootmachten naar de Europese en Portugese schaal — en juist hier toont de catalogus zijn meest constructieve gezicht. Stellen de geopolitieke assen de diagnose van een wereld in fragmentatie, dan vraagt deze as wat Europa, en daarbinnen Portugal, met die diagnose kan doen. De vijf boeken die deze as vormen, zijn samen een samenhangend programma van politieke economie: soevereiniteit opgevat als een som van capaciteiten (Autonomia Estratégica), de kritiek op de begrotingsregels die haar verstikken (O Mito dos 3%), het strategische traktaat dat haar projecteert op het decennium 2026–2036 (A Esperança Lúcida / Lucid Hope), het sociaal contract dat haar van binnenuit moet schragen (A Economia da Dignidade) en het gemeenschappelijke huis dat haar herbergt (A Bíblia do Ambiente). In alle vijf dezelfde structurerende overtuiging: afhankelijkheden hebben hun prijs, en soevereine keuzes — op het vlak van energie, technologie, begroting, samenleving en ecologie — worden door beslissingen opgebouwd of verspeeld.

De vierde as is het democratische laboratorium van het werk: drie boeken die vanuit elkaar aanvullende invalshoeken de crisis van de liberale democratie in het eerste kwart van de eenentwintigste eeuw analyseren. Twee ervan hebben het Amerikaanse geval als onderwerp — Trump als structureel verschijnsel in het ene, Trump als psychologisch, politiek en sociaal profiel in het andere — en het derde brengt het probleem dichter bij huis, met een onderzoek naar de crisis van het Portugese en Europese democratische rechts en de ontmoeting ervan met extreemrechts. De methodologische overtuiging is in alle drie dezelfde: de demagoog is tegelijk oorzaak en symptoom, en begrijpen wat hem mogelijk heeft gemaakt — de ongelijkheid, de wrok, de versplintering van het medialandschap, de postwaarheid — is de eerste vorm van verzet. Geen van deze boeken is neutraal: alle drie nemen ze uitdrukkelijk een democratisch standpunt in; maar alle drie weigeren ze de analyse te vervangen door verontwaardiging.