Polityka i władza

Trzecia oś twórczości Hermínia Cerqueiry schodzi ze skali wielkich mocarstw do skali europejskiej i portugalskiej — i właśnie tu katalog odsłania swoje najbardziej konstruktywne oblicze. Jeśli osie geopolityczne diagnozują świat ulegający fragmentacji, ta oś pyta, co Europa — a w niej Portugalia — może z tą diagnozą zrobić. Pięć składających się na nią książek tworzy spójny program ekonomii politycznej: suwerenność pojmowana jako suma zdolności (Autonomia Estratégica), krytyka reguł budżetowych, które ją duszą (O Mito dos 3%), traktat strategiczny, który rzutuje ją na dekadę 2026–2036 (A Esperança Lúcida / Lucid Hope), umowa społeczna, która ma ją podtrzymywać od wewnątrz (A Economia da Dignidade), oraz wspólny dom, który ją mieści (A Bíblia do Ambiente). We wszystkich to samo nośne przekonanie: za zależności się płaci, a opcje suwerenności — energetycznej, technologicznej, budżetowej, społecznej, ekologicznej — buduje się albo traci na mocy decyzji.

Czwarta oś jest demokratycznym laboratorium tej twórczości: trzy książki, które z uzupełniających się perspektyw analizują kryzys demokracji liberalnej w pierwszym ćwierćwieczu XXI wieku. Dwie biorą za przedmiot przypadek amerykański — Trumpa jako zjawisko strukturalne w jednej, Trumpa jako profil psychologiczny, polityczny i społeczny w drugiej — trzecia zaś przenosi problem na własny grunt, badając kryzys portugalskiej i europejskiej demokratycznej prawicy oraz jej spotkanie ze skrajną prawicą. Przekonanie metodologiczne jest we wszystkich trzech takie samo: demagog jest jednocześnie przyczyną i objawem, a zrozumienie tego, co uczyniło go możliwym — nierówność, resentyment, fragmentacja mediów, postprawda — jest pierwszą formą oporu. Żadna z tych książek nie jest neutralna: wszystkie zajmują otwarcie demokratyczne stanowisko, ale wszystkie odmawiają zastąpienia analizy oburzeniem.