Geopolityka

Pierwsza oś twórczości Hermínia Cerqueiry jest zarazem jej środkiem ciężkości: to zespół książek z zakresu analizy strategicznej, napisanych w krótkim, lecz niezwykle intensywnym okresie, których przedmiotem jest przejście systemu międzynarodowego od końca momentu jednobiegunowego do rywalizacyjnej wielobiegunowości horyzontu 2026–2050. Czytelnik, który przejdzie tę oś w zaproponowanej tu kolejności, szybko się przekona, że nie ma przed sobą zbioru luźnych tytułów, lecz spójny projekt intelektualny — z własnym słownikiem, zadeklarowaną metodą i powracającą geografią: Cieśnina Ormuz i Zatoka Perska, Cieśnina Tajwańska i Indo-Pacyfik, front ukraiński i wschodnia flanka NATO, wschodni basen Morza Śródziemnego — a przez to wszystko przewija się Portugalia, pomyślana nie jako widz, lecz jako małe państwo atlantyckie, które pochłania, rozprowadza, a niekiedy wzmacnia wstrząsy systemu. Metoda jest niezmienna: weryfikowalne źródła otwarte, wyraźny dialog z międzynarodową literaturą strategiczną (od Mahana i Clausewitza po Waltza, Keohane’a, Nye’a, Taleba czy Havla), zdyscyplinowane rozróżnienie między faktem, interpretacją a prognozą oraz świadomy wybór portugalskiej pisowni sprzed Porozumienia Ortograficznego z 1990 roku. Ton z kolei celowo oscyluje między traktatem a esejem obywatelskim: autor pisze — jak wyznaje w jednej z tych książek — z rygorem, ale bez chłodu, przekonany, że myślenie o geopolityce jako o abstrakcyjnej grze mocarstw byłoby zdradą tego, o co naprawdę chodzi. Kolejne hasła omawiają każdą książkę w jej odrębności, nie tracąc z oczu gmachu, który razem tworzą.

Trzecia oś twórczości Hermínia Cerqueiry schodzi ze skali wielkich mocarstw do skali europejskiej i portugalskiej — i właśnie tu katalog odsłania swoje najbardziej konstruktywne oblicze. Jeśli osie geopolityczne diagnozują świat ulegający fragmentacji, ta oś pyta, co Europa — a w niej Portugalia — może z tą diagnozą zrobić. Pięć składających się na nią książek tworzy spójny program ekonomii politycznej: suwerenność pojmowana jako suma zdolności (Autonomia Estratégica), krytyka reguł budżetowych, które ją duszą (O Mito dos 3%), traktat strategiczny, który rzutuje ją na dekadę 2026–2036 (A Esperança Lúcida / Lucid Hope), umowa społeczna, która ma ją podtrzymywać od wewnątrz (A Economia da Dignidade), oraz wspólny dom, który ją mieści (A Bíblia do Ambiente). We wszystkich to samo nośne przekonanie: za zależności się płaci, a opcje suwerenności — energetycznej, technologicznej, budżetowej, społecznej, ekologicznej — buduje się albo traci na mocy decyzji.