Geopolitiek

De eerste as van het werk van Hermínio Cerqueira is ook het zwaartepunt ervan: een reeks boeken van strategische analyse, geschreven in een korte maar ongewoon intense periode, die de overgang van het internationale systeem tot onderwerp hebben — van het einde van het unipolaire moment naar de competitieve multipolariteit van de horizon 2026–2050. De lezer die deze as in de hier voorgestelde volgorde doorloopt, zal snel inzien dat hij niet voor een verzameling losse titels staat, maar voor een samenhangend intellectueel project, met een eigen vocabulaire, een uitgesproken methode en een terugkerende geografie: de Straat van Hormuz en de Perzische Golf, de Straat van Taiwan en de Indo-Pacific, het Oekraïense front en de oostflank van de NAVO, het oostelijke Middellandse Zeegebied — en, door dat alles heen, Portugal, niet gedacht als toeschouwer, maar als kleine Atlantische staat die de schokken van het systeem opvangt, herverdeelt en soms versterkt. De methode is constant: controleerbare open bronnen, een expliciete dialoog met de internationale strategische literatuur (van Mahan en Clausewitz tot Waltz, Keohane, Nye, Taleb of Havel), een gedisciplineerd onderscheid tussen feit, interpretatie en toekomstverkenning, en een bewuste keuze voor de Portugese spelling van vóór het Orthografisch Akkoord van 1990. De toon schommelt op zijn beurt bewust tussen het traktaat en het maatschappelijke essay: de auteur schrijft, zoals hij in een van deze boeken bekent, met nauwgezetheid maar zonder kilte, in de overtuiging dat wie geopolitiek opvat als een abstract spel tussen mogendheden, verraad pleegt aan wat werkelijk op het spel staat. De besprekingen die volgen, behandelen elk boek in zijn eigenheid, zonder het bouwwerk uit het oog te verliezen dat ze samen vormen.

De derde as van het werk van Hermínio Cerqueira daalt af van de schaal van de grootmachten naar de Europese en Portugese schaal — en juist hier toont de catalogus zijn meest constructieve gezicht. Stellen de geopolitieke assen de diagnose van een wereld in fragmentatie, dan vraagt deze as wat Europa, en daarbinnen Portugal, met die diagnose kan doen. De vijf boeken die deze as vormen, zijn samen een samenhangend programma van politieke economie: soevereiniteit opgevat als een som van capaciteiten (Autonomia Estratégica), de kritiek op de begrotingsregels die haar verstikken (O Mito dos 3%), het strategische traktaat dat haar projecteert op het decennium 2026–2036 (A Esperança Lúcida / Lucid Hope), het sociaal contract dat haar van binnenuit moet schragen (A Economia da Dignidade) en het gemeenschappelijke huis dat haar herbergt (A Bíblia do Ambiente). In alle vijf dezelfde structurerende overtuiging: afhankelijkheden hebben hun prijs, en soevereine keuzes — op het vlak van energie, technologie, begroting, samenleving en ecologie — worden door beslissingen opgebouwd of verspeeld.